Vì sao cùng là trà nhưng mùi khác nhau? Những yếu tố quyết định hương

Có người uống trà thấy mùi hoa, người khác lại thấy mùi sữa, mùi trái cây chín hay mùi rang ấm. Điều thú vị là tất cả đều có thể đúng, ngay cả khi cùng uống một loại trà. Vậy vì sao cùng là trà nhưng mùi lại khác nhau đến vậy? Câu trả lời nằm ở bản chất sinh học của lá trà và toàn bộ quá trình con người can thiệp vào nó.

Hương trà không phải một mùi duy nhất

Trà không có “mùi trà” cố định. Hương trà thực chất là tổ hợp hàng trăm hợp chất thơm khác nhau, tồn tại với tỷ lệ khác nhau trong mỗi lá trà. Khi pha trà, các hợp chất này bay hơi và được khứu giác cảm nhận thành mùi.

Theo các tài liệu khoa học về trà trên Wikipedia, hương trà được tạo thành từ nhiều nhóm hợp chất dễ bay hơi như alcohol, aldehyde, ester và terpene. Sự khác nhau về tỷ lệ của các hợp chất này chính là nguyên nhân tạo ra sự đa dạng mùi hương
https://en.wikipedia.org/wiki/Tea

Nói cách khác, mỗi lá trà là một “bản phối mùi” khác nhau.

Yếu tố 1: Giống chè quyết định nền hương

Giống chè là yếu tố đầu tiên quyết định hương trà. Có giống thiên về hương hoa, có giống thiên về hương sữa, có giống thiên về hương thảo mộc hoặc trái cây. Ngay từ khi còn là lá tươi, mỗi giống chè đã có tiềm năng hương khác nhau.

Ví dụ, nhiều giống ô long ở Đài Loan có xu hướng tạo hương sữa và hương hoa nhẹ một cách tự nhiên, ngay cả khi không can thiệp sâu. Điều này được Eco-Cha phân tích rất rõ trong các bài viết về ô long cao sơn
https://eco-cha.com/blogs/news

Yếu tố 2: Vùng trồng và điều kiện tự nhiên

Cùng một giống chè, nhưng trồng ở nơi khác nhau thì hương vẫn khác. Độ cao, khí hậu, thổ nhưỡng và sương mù ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ sinh trưởng của lá và cách các hợp chất hương hình thành.

Vùng trồng mát, nhiều sương thường cho trà có hương thanh, nhẹ và tinh tế. Vùng nắng nhiều cho trà có hương rõ, đậm và dễ cảm hơn. Đây là lý do người làm trà luôn nhắc đến vùng trà, không chỉ nhắc đến tên trà.

Yếu tố 3: Mùa vụ làm thay đổi mùi trà

Trà hái mùa xuân thường cho hương tươi, sáng và nhiều lớp. Trà mùa hè dễ mạnh vị hơn nhưng hương thô hơn. Trà mùa thu thường cân bằng, tròn và dễ uống.

Cùng một cây trà, nhưng hái khác mùa, hương đã khác. Đây là yếu tố rất hay bị bỏ qua khi người uống so sánh trà.

Yếu tố 4: Cách làm trà – nơi hương được “định hình”

Nếu giống chè và vùng trồng tạo ra nguyên liệu thô, thì cách làm trà chính là nơi hương được định hình rõ ràng nhất. Các công đoạn như làm héo, lắc, oxy hoá, diệt men, sấy và rang đều ảnh hưởng trực tiếp đến hương.

Oxy hoá thấp giữ lại hương xanh và hoa. Oxy hoá cao tạo ra hương trái chín và mật. Rang nhẹ tạo hương ấm, rang sâu tạo hương trầm. Đây là lý do cùng là ô long nhưng có loại rất thanh, có loại rất đậm mùi.

Yếu tố 5: Cách pha làm hương hiện ra khác nhau

Ngay cả khi mọi yếu tố trên giống nhau, cách pha vẫn có thể làm hương khác đi. Nhiệt độ nước, thời gian ủ và lượng trà đều ảnh hưởng đến việc hợp chất nào bay ra trước.

Pha nóng, hương đậm lên nhanh nhưng dễ lộ mùi nặng. Pha mát, hương ra chậm nhưng tinh tế hơn. Vì vậy, cùng một loại trà, người này thấy mùi rõ, người kia lại thấy nhẹ, là điều hoàn toàn bình thường.

Vì sao cùng trà nhưng mỗi người ngửi thấy mùi khác nhau?

Ngoài trà, còn có yếu tố con người. Khứu giác mỗi người khác nhau, trải nghiệm mùi vị trước đó cũng khác. Người quen mùi hoa sẽ dễ nhận ra hương hoa, người quen mùi rang sẽ dễ thấy hương rang.

Trà không đổi, nhưng người cảm nhận đổi.

Kết luận: hương trà là kết quả của cả một hệ thống

Vì sao cùng là trà nhưng mùi khác nhau? Vì hương trà không đến từ một yếu tố đơn lẻ. Nó là kết quả của giống – vùng – mùa – cách làm – cách pha – và cả người uống.

Hiểu được điều này giúp người uống không vội đánh giá trà “thơm hay không”, mà học cách nhận ra hương trà đang kể câu chuyện gì.

Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về hương trà, các phong cách làm trà và cách cảm nhận đúng, bạn có thể đọc thêm trong Thư viện trà của Trí Việt tại
https://triviettea.com/cam-nang/thu-vien-tra/

Và nếu bạn muốn trải nghiệm các dòng trà được làm theo những phong cách hương khác nhau, từ thanh nhẹ đến trầm ấm, các sản phẩm trà của Trí Việt hiện được giới thiệu tại
https://triviettea.com/san-pham/