Cây trà và các giống trà – Khi chiếc lá có dòng họ của mình

Một loài cây, hai nhánh lớn

Mọi loại trà thật sự đều đến từ một loài cây: Camellia sinensis.
Trà xanh, trà đen, ô long hay bạch trà, tất cả đều bắt đầu từ cùng một chiếc lá.

Loài cây này thường được chia thành hai nhánh lớn:
var. sinensis: lá nhỏ, mỏng, dạng cây bụi, hợp khí hậu mát, thường gặp ở Trung Hoa, Nhật Bản, Đài Loan.
var. assamica: lá to, thân cao, hợp khí hậu nóng ẩm, thường gặp ở Assam (Ấn Độ), Đông Nam Á và vùng núi phía Bắc Việt Nam.

Sự khác nhau ấy không chỉ ở hình dáng. Lá nhỏ thường cho hương thanh. Lá lớn thường cho vị đậm và hậu mạnh hơn. Đây là cách nói gọn, và còn rất nhiều ngoại lệ.

Giống trà là gì?

Trong nghề trà, “giống” (cultivar) là những dòng cây được chọn lọc và nhân giống để giữ một tính chất mong muốn: năng suất, màu lá, hương, khả năng chịu sâu bệnh.

Cùng một giống, trồng ở hai vùng khác nhau sẽ cho hai vị khác nhau.
Cùng một vùng, hai giống khác nhau cũng cho hai vị khác nhau.
Vì vậy, giống là một nửa câu chuyện, nửa còn lại là đất và bàn tay người làm.

Một số giống trà thường gặp

Tuỳ vùng và dòng trà, người ta ưa chuộng những giống khác nhau. Một vài ví dụ:

• Shan tuyết: giống chè cổ thụ vùng núi cao phía Bắc Việt Nam, thân lớn, búp phủ lông trắng.
• Trung du: giống chè lá nhỏ, phổ biến ở vùng trung du phía Bắc, nhất là Thái Nguyên.
• Kim Tuyên, Thanh Tâm, Tứ Quý: những giống thường được dùng để làm ô long, có nguồn gốc hoặc gắn với Đài Loan và Phúc Kiến, nay cũng được trồng ở một số vùng của Việt Nam.
• Các giống lai năng suất cao như PH1, LDP1, LDP2: được chọn tạo trong nước, dùng nhiều trong sản xuất quy mô lớn.

Tên giống, nguồn gốc và đặc tính có thể khác nhau tuỳ tài liệu và địa phương, nên đây chỉ là gợi ý để làm quen.

Cây trà sống bao lâu?

Một cây trà được chăm tốt có thể cho lá nhiều chục năm.
Những cây chè cổ thụ ở vùng núi cao có thể sống hàng trăm năm.

Người làm trà thường cắt tỉa cây thành tán thấp để dễ hái. Còn cây cổ thụ được để cao tự nhiên, và người hái phải leo lên để lấy búp. Hai cách ấy cho hai kiểu trà khác nhau, và cả hai đều đáng quý.